İran ile Batı arasında şu ana kadar nükleer anlaşma sağlanamaması üzerine 2015'teki nükleer anlaşmanın Avrupalı taraflarından İngiltere, Fransa ve Almanya, Tahran'a yaptırımları geri getirebilme imkanına sahip "snapback mekanizmasını" devreye soktu.
İran ile Batı arasında şu ana kadar nükleer anlaşma sağlanamaması üzerine 2015'teki nükleer anlaşmanın Avrupalı taraflarından İngiltere, Fransa ve Almanya, Tahran'a Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarını otomatik olarak geri getirebilme imkanına sahip "snapback mekanizmasını" devreye soktu; bu mekanizma, yaptırımların 30 gün içinde yeniden uygulanmasını sağlıyor.
*Üç Avrupa ülkesi, İngiltere, Fransa ve Almanya, BM Güvenlik Konseyi'ne yazdıkları bir mektupla tetik mekanizmasını devreye sokma sürecini başlattı. İran'ın nükleer tesisleri İsrail ve ABD saldırılarında yok edildiğine ve İran'ın "nükleer eşikte" olma riski artık söz konusu olmadığına göre, neden böyle bir adım attılar?
Üç Avrupa ülkesinin (E3) açıklamasında, "(İran'ın) taahhütlerinin önemli ölçüde uygulanmaması" ifadesine yer veriliyor. Bu ifade, ABD'nin 2018'de JCPOA'dan çekilmesinden bu yana İran'ın aldığı tüm önlemleri kapsıyor. Bu önlemler arasında %60 uranyum zenginleştirme ve Ek Protokol'ün onaylanmasının askıya alınması da yer alıyor. Dolayısıyla bu eylem, geçmişteki eylemleri kapsıyor ve İsrail ve ABD saldırıları nedeniyle büyük ölçüde azalan İran'ın nükleer programının bir silaha dönüşme riskini değil.
*Üç Avrupa ülkesinin Güvenlik Konseyi'ne yazdığı mektupta, İran'ın geri çekilme kararının yürürlüğe girmesinden itibaren 30 gün içinde müzakerelere başlaması halinde müzakerelerden vazgeçeceği belirtiliyor. Sizce olaylar böyle gelişirse, yaptırımların uygulanmasından vazgeçilecek mi?
Bu zaman dilimi, 2015 tarihli BM Güvenlik Konseyi kararının doğrudan bir sonucudur. 30 günlük süre, önceki BM yaptırımlarının otomatik olarak yeniden uygulanmasından önce bu anlaşmazlığı çözmek için son fırsattır. Etkili müzakereler için güçlü bir teşviktir.
*Avrupa, Snapback için üç koşul açıklamıştı: 1. İran ve ABD arasında doğrudan görüşmeler, 2. %60 zenginleştirilmiş uranyum miktarına ilişkin bir tahminin sunulması ve 3. İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile iş birliği yapması. Bu koşullardan bazıları İran-ABD müzakerelerine ertelenebilir mi?
Bunun büyük bir kısmı İran'ın kararlarına bağlı olacak, ancak elbette ABD'nin kapsamlı bir anlaşmaya varmak için ikili müzakereleri yeniden başlatmaya hazır olduğunu da göstermesi gerekiyor. 30 günlük süre çok kısa olabilir, bu nedenle mekanizmanın birkaç ay uzatılması bir seçenek olabilir.
*Tetik mekanizmasını harekete geçirerek Avrupa, İran ve ABD arasında olası müzakerelere fiilen dahil oluyor ve gerekli tavizleri almak için kendi nüfuzuna sahip oluyor. Sizin değerlendirmeniz nedir?
JCPOA'dan çekilen ABD, yaptırımları yeniden tesis edecek mekanizmayı harekete geçiremediği için bunu yapanlar Avrupalılar.
Anlaşmanın diğer taraflarının da orada olduğunu ve anlaşmayı yeniden canlandırmaya çalıştıklarını, ancak ABD ile İran arasında arabuluculuk yaptıklarını, ancak başarılı olamadıklarını ısrarla vurguluyorlar.
ABD'nin, daha fazla askeri saldırıyı önleyecek diplomatik bir çözüme ulaşmada hayati bir rol oynadığını anlıyorlar, ancak özellikle tüm yaptırımlar kaldırılır ve İran ile ticari ilişkilerin geleceği iyileşirse, kendilerinin dışlanmasını engelleyecek çok taraflı ve meşru bir çözümü kesinlikle tercih edeceklerdir.
*ABD, İran ile olası müzakerelerde bu "Snapbak" aktivasyonunu nasıl kullanacak?
ABD, İran'a ikili görüşmeleri yeniden başlatması için yoğun baskı yapmaktan fayda sağlıyor. Ancak Washington'un Tahran için kabul edilemez olduğunu bildiği "sıfır zenginleştirme" konusundaki tutumunu netleştirmesi halinde görüşmelerin başarılı olma şansı artacaktır.