Tahran Muhabiri’nin Haberine Göre: İran’ın en son dış ticaret verilerinin analizi, 1404 yılının ilk yarısında (2025 21 Mart-21 Eylül arası) İran ile Türkiye arasındaki ticari ilişkilerin, İran’ın ihracatında pozitif bir büyüme eğilimi göstermesine rağmen, yapısal dengesizlik, mal bileşimindeki eşitsizlik ve enerji, politika belirleme ve lojistik kısıtlamalara karşı kırılganlık sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Resmi verilere göre, iki ülke arasındaki toplam ticaret hacmi bu dönemde 7 milyar 42 milyon dolar olarak gerçekleşti ve bu rakam İran’ın toplam dış ticaretinin yüzde 13,2’sine tekabül ediyor. Bu pay ile Türkiye, İran’ın üçüncü en büyük ticaret ortağı konumunu koruyor; bu da ülkenin bölgesel ve ekonomik denklemdeki önemini bir kez daha vurguluyor.
İkili Ticaretin Genel Görünümü
1404’ün ilk yarısında, İran’ın Türkiye’ye yaptığı ihracat 2 milyar 718 milyon dolar olarak kaydedildi. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre değer bazında yüzde 14, ağırlık bazında ise yüzde 22’lik bir artışa işaret ediyor. İran’ın bu pazara yönelik ihracat ağırlığı yaklaşık 4 milyon 991 bin tona yükseldi. Bu istatistikler, özellikle yüksek hacimli ve orta değerli mallar alanında Türkiye pazarında İran ihracatına yönelik talebin devam ettiğini veya en azından akışın sürdüğünü gösteriyor.
Buna karşılık, İran’ın Türkiye’den yaptığı ithalat bu dönemde 4 milyar 324 milyon dolar olarak gerçekleşti. İthalat, değer bazında yüzde 22 azalırken, ağırlık bazında yüzde 1’lik bir artış gösterdi. Değerdeki düşüş ile ağırlıktaki artış arasındaki bu fark, ithalat bileşiminin daha ucuz veya katma değeri daha düşük mallara doğru kaydığını gösteriyor. Bu durum, döviz kısıtlamaları, kontrol politikaları ve iç talep desenlerindeki değişimlerden kaynaklanabilir.
İthalattaki düşüşe rağmen, İran’ın Türkiye karşısındaki ticaret dengesi negatif kalmaya devam ediyor ve bu durum, iki ülke arasındaki kronik ticari dengesizliği teyit ediyor.
Yüksek Çeşitlilik; Ancak Dengesiz Bir Kalite
Ticari kalemlerin çeşitliliğine bakıldığında, İran’ın bu dönemde Türkiye’ye 964 ürün ihraç ettiği görülürken, Türkiye’den 2563 ürün ithal edildiği kaydedildi. İthalat ve ihracat çeşitliliği arasındaki bu belirgin fark, İran’ın daha geniş bir yelpazedeki Türk mallarına bağımlı olduğunu; buna karşılık İran’ın ihracat sepetinin çeşitlilik ve karmaşıklık açısından sınırlı kaldığını gösteriyor.
Takas Oranı: Ülke Ortalamasından Daha İyi Performans
Dış ticaretin kalitesini değerlendirmede önemli bir gösterge olan takas (değişim) oranı incelendiğinde, 1404’ün ilk yarısında İran’ın ihraç ettiği her ton malın ortalama fiyatı 344 dolar iken, Türkiye’ye ihraç edilen her ton malın ortalama değeri 545 dolar olarak tespit edildi. Bu fark, İran’ın Türkiye’ye birim değeri daha yüksek mallar ihraç ettiğini gösteriyor.
İthalat tarafında ise, ülkenin ithal ettiği her ton malın ortalama fiyatı 1508 dolar, Türkiye’den ithal edilen her ton malın ortalama değeri ise 1229 dolar olarak gerçekleşti. Buna göre, genel ülke takas oranı 0,23 iken, Türkiye ile olan takas oranı 0,443 olarak hesaplandı. Her iki gösterge de, Türkiye ile yapılan ticaretin ulusal ortalamanın üzerinde bir performans sergilediğini ortaya koyuyor.
Buna göre, bu verilerin tamamı, 2025 yılının ilk yarısında İran-Türkiye ticaretinin, mal birim değeri ve ticaret hadleri açısından ülkenin ortalama dış ticaretine göre daha iyi bir konumda olduğunu göstermektedir; ancak yine de negatif denge, düşük ihracat çeşitliliği, ithalata bağımlılık ve yapısal kırılganlık gibi zorluklarla karşı karşıyadır. Bu eğilimin devam etmesi, ihracat geliştirme politikalarının gözden geçirilmesi, İran mallarının katma değerinin artırılması ve Türkiye'den yapılan ithalatın hedef odaklı yönetilmesi ihtiyacını vurgulamaktadır.
yorumunuz