ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı sert söylemlerle başlattığı savaşın üzerinden 33 gün geçti. Trump, askeri operasyonun “bölgesel dengeleri değiştireceğini”, “İran’ın askeri kapasitesini ciddi şekilde zayıflatacağını” ve bazı açıklamalarda “İran’ın siyasi davranışında veya yapısında değişim” hedeflediğini belirtmişti. Ancak bir aylık süreç sonunda, sahadaki gelişmelerin bu hedeflerle örtüşmediği yorumları öne çıkıyor.
1. Başlangıçtaki Hedefler: Caydırıcılık ve Yeni Bölgesel Düzen
Trump yönetimi askeri saldırıları birkaç temel hedef üzerine kurmuştu. İlk hedef, İran’a karşı zayıfladığı ifade edilen Amerikan caydırıcılığını yeniden tesis etmekti. İkinci hedef, özellikle füze ve İHA kapasitesi dahil olmak üzere İran’ın askeri altyapısının ciddi ölçüde zayıflatılmasıydı. Üçüncü ve en iddialı hedef ise, İran’ın bölgesel ve siyasi davranışını değiştirmeye yönelik baskının artırılmasıydı.
Ayrıca, enerji akışının güvenliği ve bölgedeki kritik deniz yollarının kontrolü de Washington’ın öncelikleri arasında yer aldı. Trump, Hürmüz Boğazı’nın baskı aracı olarak kullanılmasına izin vermeyeceklerini sık sık dile getiriyor ve bu hattaki seyrüsefer güvenliğinin sağlanmasının zorunlu olduğunu vurguluyordu.
2. Saldırganların Taktik Operasyonları
Taktik düzeyde, ABD ve müttefiklerinin saldırılar düzenlediği yadsınamaz. Altyapıya yönelik bazı saldırılar, hedefli suikastler ve İran'ın askeri tesislerini bozma girişimleri kısa vadede bazı etkiler yarattı. Ancak savaşların tarihi açıkça gösteriyor ki, taktik cephede zafer kazanmak stratejik düzeyde de başarı anlamına gelmez.
Bugün gözlemlenen şey, bu saldırıların İran'ın askeri gücünün çöküşüne yol açmak bir yana, bu gücün daha hızlı ve daha akıllıca yeniden üretilmesine bile yol açmış olmasıdır. İran'ın füze ve insansız hava aracı gücü çökmüş değil ve bazı durumlarda geçmişe göre daha da esnek bir şekilde çalışıyor. Bu, Trump'ın İran'ın caydırıcı araçlarını devre dışı bırakma temel hedefinin pratikte gerçekleştirilemediği anlamına geliyor.
3. ABD’nin Caydırıcılık Hedefi Tartışmalı: Sahadaki Dengeler Değişmedi
Savaşın birinci ayı geride kalırken, Washington’ın en önemli hedeflerinden biri olan “İran’ın davranışını değiştirme” beklentisinin gerçekleşmediği belirtiliyor. Uzmanlara göre, bir tarafın geri adım atması ya da operasyonel aktivitelerini azaltması caydırıcılığın ölçütü olarak kabul ediliyor; ancak mevcut tablo bunun tam tersine işaret ediyor.
İran, bir aylık süreçte tutumunda geri çekilme göstermediği gibi, hem iç hem dış alanda operasyonel kapasitesini eş zamanlı olarak sürdürebildi. Hedefli operasyonlar, savunma yapısındaki bütünlüğün korunması ve bölgedeki aktörlere verilen mesajlar, Tahran’ın sahadaki pozisyonunu muhafaza ettiğini ortaya koyuyor.
Değerlendirmelere göre, beklenen caydırıcılık etkisi oluşmadığı gibi, ABD’nin son haftalarda daha temkinli bir hesaplama içinde hareket ettiği gözlemleniyor.
4. Trump’ın Siyasi Hedeflerinden Geri Adım Atması
Trump’ın stratejik başarısızlığının en belirgin göstergelerinden birinin, söylem değişikliği olduğu ifade ediliyor. Savaşın ilk günlerinde “İran’ın sonu” ve “temel değişiklik ihtiyacı” gibi ifadeler kullanan ABD Başkanı, şimdilerde ise en çok “gerilimin azaltılması” ve “çözüm bulunması” gerektiği üzerinde duruyor. Bu dil değişikliğinin, sahadaki gerçekliklerin bir yansıması olduğu belirtiliyor.
Resmi olarak açıklanmasa da örtülü politikaların bir parçası olarak yürütüldüğü düşünülen rejim değişikliği projesinin, fiilen gündemden kaldırıldığı yorumları yapılıyor. Bu durum, en temel stratejik hedeflerden birinin, herhangi bir somut sonuca yaklaşılamadan terk edildiği anlamına geliyor.
5. Hürmüz Boğazı; İran’ın Büyük Kozu
Bu arada, Washington'ın ilk hesaplamalarında yeterince dikkate alınmamış olabilecek önemli bir değişken daha ortaya çıktı: Hürmüz Boğazı. Savaştan önce bu hayati geçit tamamen açıktı ve enerji akışı ciddi bir aksama olmadan devam ediyordu. Ancak saldırının başlamasıyla birlikte İran, bu boğazı akıllıca ele geçirdi ve stratejik bir kaldıraç haline getirdi.
Şimdi Trump'ın ana hedeflerinden biri, savaştan önce esasen açık olan boğazı "açmak". Bu çelişki, Amerika’nın stratejik çıkmazını açıkça gösteriyor. Washington, kendi askeri eylemiyle bozduğu durumu yeniden kurmaya çalışıyor. Bu, sadece hiçbir şey elde edilmediği anlamına gelmiyor, aynı zamanda durumun daha da zor bir noktaya ulaştığını gösteriyor.
6. İç ve Bölgesel Baskılar; Genişleyen Bir Savaş
Öte yandan, savaş sadece belirli bir coğrafyayla sınırlı kalmamış, giderek bölgesel boyutlar kazanmıştır. Daha önce güvenli tarafta olan bölgedeki ABD üsleri artık potansiyel hedefler haline gelmiştir. Bu durum, Washington için savaşın maliyetini büyük ölçüde artırmış ve yönetimini daha karmaşık hale getirmiştir. Trump yönetimi üzerindeki baskılar ABD içinde de artmaktadır. Amerikan kamuoyu, Kongre ve hatta siyasi elitin bazı kesimleri, net bir perspektifi olmayan bir savaşın devam etmesi konusunda ciddi şüpheler taşımaktadır. Bu baskılar, Beyaz Saray'ın manevra gücünü sınırlamış ve hedeflerini değiştirmesine yol açmıştır.
7. İran Halkı; Denklemdeki Belirleyici Faktör
Tüm bu faktörlerin yanı sıra, İran halkının rolü de göz ardı edilmemelidir. İran vatandaşlarıının sokaklardaki varlığı, ulsal birliği ve şehirlerde normal hayatın devam etmesi, karşı tarafa önemli bir mesaj göndermiştir: İran içten içe çökmeyecektir. Bu varlık, askeri güçle birlikte, savaşın denklemlerini değiştiren belirleyici bir kombinasyon oluşturmuştur. Savaş planlamacılarının ilk varsayımlarının aksine, dış baskı sadece iç bölünmelere yol açmakla kalmamış, aynı zamanda dayanışmayı da güçlendirmiştir. Bu, Amerikan stratejisinin temel varsayımlarından birinin esasen yanlış olduğu anlamına gelir.
8. Stratejik Çıkmaz; Zafer Ufku Olmayan Bir Savaş
Bu faktörlerin birleşimi, Trump'ın stratejik bir çıkmazda olduğunu gösteriyor. Ne başlangıçtaki hedeflerine ulaşabiliyor ne de savaştan kolayca çıkabiliyor. Savaşa devam etmek maliyetleri artırıyor ve geri çekilmek yenilgiyi kabul etmek anlamına geliyor. Bu koşullar altında, taktiksel kazanımlara odaklanmaya çalışmak, stratejik bir gerçeklikten ziyade psikolojik bir operasyona benziyor. Çünkü nihayetinde belirleyici olan, makro hedeflerin gerçekleştirilmesidir; bu hedefler sadece henüz gerçekleştirilememiş olmakla kalmamış, bazı durumlarda daha da ulaşılamaz hale gelmiştir.
Sonuç
Bu savaşın deneyimi bize bir kez daha eski bir gerçeği hatırlatıyor: Savaşlarda kaderi belirleyen taktikler değil, stratejidir. Sahada darbeler olabilir, ancak bu darbeler makro denklemde bir değişikliğe yol açmazsa, sonuçta değersiz olurlar. Bugün, savaşın başlamasından bir aydan fazla bir süre sonra, ne Amerikan caydırıcılığı yeniden sağlandı, ne İran'ın askeri gücü etkisiz hale getirildi, ne istenen siyasi değişim sağlandı, ne de enerji güvenliği istenen duruma geri döndü. Aksine, İran askeri güç, akıllı yönetim ve halk desteğine güvenme kombinasyonuyla konumunu korumayı ve hatta bazı alanlarda güçlendirmeyi başardı.
Bu savaş, köşeye sıkışan Trump'ı başlangıçtaki iddialı hedeflerinden uzaklaşmaya ve yarattığı çıkmazdan bir çıkış yolu aramaya zorlamıştır.
yorumunuz