İran, 1979 İslam Devrimi’nin ardından uygulanan silah ambargoları ve dış kısıtlamalar nedeniyle savunma sanayisinde kendi imkânlarına dayanmak zorunda kaldı. Özellikle İran-Irak Savaşı sırasında yaşanan füze saldırıları, ülkenin balistik füze geliştirme çalışmalarını hızlandıran en önemli gelişmelerden biri oldu.
Irak’ın 17 Ekim 1980’de Dezful kentine düzenlediği FROG-7 füze saldırısında 70 kişi hayatını kaybetti. Savaş boyunca İran şehirleri yoğun füze saldırılarına maruz kaldı. Bu saldırılar karşısında İran, kendi füze kapasitesini oluşturmak için harekete geçti.
1984 yılında İranlı askeri personel, füze eğitimi almak üzere Suriye’ye gönderildi. Libya da İran’a sekiz Scud-B füzesi ve iki fırlatma rampası sağladı. 3 Kasım 1984’te Hasan Tahrani Mukaddem’in öncülüğündeki 13 Devrim Muhafızı mensubu, eğitim almak üzere gizlice Suriye’ye gitti. Yaklaşık altı ay sürmesi beklenen eğitim iki ayda tamamlandı.
İran, ilk Scud füzesini 1985 yılında Irak’taki Kerkük petrol rafinerisine fırlattı. Ardından Irak’taki çeşitli hedeflere yönelik füze saldırıları gerçekleştirildi. Libya’nın desteğini çekmesinin ve Irak’ın füze saldırılarını yeniden artırmasının ardından İranlı uzmanlar, kendi imkânlarıyla füze üretme çalışmalarını hızlandırdı. 21 Ocak 1987’de Irak Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nın Bağdat’taki karargâhına İran tarafından füze saldırısı düzenlendi.
Sonraki yıllarda Kuzey Kore’den edinilen Scud teknolojisi, İran’ın yerli füze programının gelişmesine katkı sağladı. 1990’lı yılların başında Şahab-1, ardından Şahab-2 ve Şahab-3 füzeleri geliştirildi. Daha sonra katı yakıt teknolojisine dayalı sistemler ve hassas güdümlü füzeler üzerinde çalışıldı. Bu süreçte Hasan Tahrani Mukaddem’in öncülük ettiği çalışmalar, İran’ın füze sanayisinin temelini oluşturdu.
Bugün İran Devrim Muhafızları Ordusu Havacılık ve Uzay Kuvvetleri, kısa ve orta menzilli balistik füzelerden uzun menzilli sistemlere ve hipersonik silahlara kadar uzanan geniş bir füze envanterine sahip olduğunu belirtiyor.
İran’ın öne çıkan füze sistemleri
1- Şahab-1
İran’ın ilk balistik füze sistemlerinden biri olan Şahab-1, Sovyet yapımı Scud-B füzesinin temel alınmasıyla geliştirildi. Sıvı yakıtla çalışan füzenin yaklaşık 320 kilometre menzile sahip olduğu ve bir ton ağırlığında harp başlığı taşıyabildiği belirtiliyor.
2- Şahab-2
Şahab-2, Şahab-1’in geliştirilmiş modeli olarak ortaya çıktı. Sıvı yakıtlı füzenin menzili yaklaşık 750 kilometreye çıkarılırken, taşıyabildiği harp başlığının ağırlığı 750 kilogram olarak açıklandı.
3- Şahab-3
İran’ın orta menzilli balistik füze programında önemli bir aşama olarak değerlendirilen Şahab-3, yaklaşık 2 bin kilometre menzile sahip. Sıvı yakıtla çalışan füzenin yaklaşık 700 kilogramlık harp başlığı taşıyabildiği belirtiliyor.
4- Fatih-110
2002 yılında tanıtılan Fatih-110, İran’ın katı yakıtlı ve kısa menzilli balistik füze programında önemli bir dönüm noktası oldu. Tek kademeli olarak tasarlanan füzenin menzili yaklaşık 300 kilometre. Sistem, hassas vuruş kabiliyetiyle öne çıkıyor.
5-Kıyam
2010 yılında tanıtılan Kıyam, yaklaşık 800 kilometre menzile sahip sıvı yakıtlı bir balistik füze. Füzenin dikkat çeken özelliklerinden biri, geleneksel Scud türevlerinden farklı olarak kanatçıklarının bulunmaması ve mobil fırlatma sistemlerinden kullanılabilmesi.
6- Zilzal
Zilzal ailesi, İran’ın kısa menzilli roket ve füze sistemleri arasında yer alıyor. Yaklaşık 300 kilometre menzile sahip olan sistemin farklı harp başlığı seçenekleri bulunuyor. Bazı varyantlarının çoklu mühimmat taşıyabildiği belirtiliyor.
7- Fatih-313
Fatih-313, Fatih-110 ailesinin geliştirilmiş bir modeli olarak tanıtıldı. Katı yakıtla çalışan füzenin menzili yaklaşık 500 kilometre. Daha hafif gövde yapısı ve geliştirilmiş teknolojisi sayesinde önceki modele kıyasla daha yüksek performans sunduğu ifade ediliyor.
8- Zülfikar
Katı yakıtlı Zülfikar füzesinin menzili yaklaşık 700 kilometre olarak açıklandı. Mobil fırlatma sistemlerinden kullanılabilen füze, hassas vuruş kabiliyetiyle öne çıkıyor. İran, 2017 yılında Suriye’deki DEAŞ hedeflerine yönelik saldırılarda bu füzenin kullanıldığını duyurmuştu.
9- Fatih Mobin
Fatih Mobin, İran’ın kısa menzilli ve hassas güdümlü füze ailesinin geliştirilmiş üyelerinden biri olarak tanıtıldı. Gelişmiş arayıcı başlığa sahip olduğu belirtilen füzenin kara ve deniz hedeflerini tespit ederek vurabildiği ifade ediliyor. Sistem, Fatih-110 ve Fatih-313’ün ardından geliştirilen yeni nesil hassas vuruş teknolojilerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
10- Siccil
İran’ın katı yakıtlı balistik füze programının önemli sistemlerinden biri olan Siccil, 2009 yılında gerçekleştirilen denemelerle gündeme geldi. Katı yakıt teknolojisi, füzenin sıvı yakıtlı sistemlere kıyasla daha kısa sürede fırlatmaya hazırlanmasına imkân sağlıyor.
11- Zilzal yağmur tipi
Zilzal ailesinin yağmur tipi olarak tanımlanan varyantı, çoklu mühimmat taşıma özelliğiyle öne çıkıyor. Yaklaşık 300 kilometre menzile sahip sistemin farklı harp başlığı seçenekleri bulunuyor. Açıklanan varyantlardan birinde 17 kilogramlık 30 mühimmat, diğerinde ise 100 kilogramlık dört mühimmat taşınabiliyor.
12- Hayberşiken
Hayberşiken, Devrim Muhafızları Ordusu’nun üçüncü nesil uzun menzilli füze sistemlerinden biri olarak tanıtıldı. Katı yakıtla çalışan füzenin menzili 1.450 kilometre olarak açıklandı. Son aşamada manevra yapabilme özelliği sayesinde füze savunma sistemlerini aşma kabiliyetine sahip olduğu belirtiliyor.
13- Fettah
Fettah, İran tarafından hipersonik balistik füze olarak tanıtıldı. Devrim Muhafızları Havacılık ve Uzay Kuvvetleri Komutanı Emir Ali Hacızade, 19 Kasım’da yaptığı açıklamada gelişmiş bir hipersonik füzenin üretildiğini duyurdu.
İran’ın açıklamasına göre füze, atmosfer içinde ve dışında manevra yapabiliyor ve Mach 13 hıza ulaşabiliyor. Menzili yaklaşık 1.400 kilometre olarak açıklanan Fettah’ın, hedefe yaklaşma aşamasında yön ve irtifa değiştirebildiği belirtiliyor. Tahran, bu özelliklerin füzenin gelişmiş hava savunma sistemlerini aşmasını sağlayacağını savunuyor.
14- Dezful
Devrim Muhafızları Ordusu, Dezful balistik füzesini 2018 yılında, 10 günlük Fecr kutlamaları kapsamında düzenlenen bir törenle tanıttı. Tanıtım, Devrim Muhafızları’nın yer altındaki balistik füze üretim tesisinde gerçekleştirildi.
Dönemin Devrim Muhafızları Genel Komutanı Muhammed Ali Caferi, yer altında füze üretim tesisinin ilk kez kamuoyuna gösterilmesinin Batılı ülkelerin yaptırım ve tehditlerine verilmiş bir yanıt olduğunu söyledi.
Havacılık ve Uzay Kuvvetleri Komutanı Emir Ali Hacızade ise Dezful füzesinin, savaş sırasında direnişiyle öne çıkan Dezful halkının anısına bu isimle tanıtıldığını belirtti.
Zülfikar ailesinin bir üyesi olan Dezful füzesinin menzili yaklaşık 1.000 kilometre. Hacızade, füzenin Zülfikar’a benzer boyutlarda olduğunu ancak yeni teknolojiler sayesinde menzilinin 300 kilometre artırıldığını açıkladı. Ayrıca füzenin harp başlığında kullanılan malzeme nedeniyle tahrip gücünün Zülfikar’ın yaklaşık iki katına çıkarıldığını belirtti.
15- Fatih Mobin
Fatih Mobin, 22 Ağustos 2018’de dönemin Savunma Bakanı Emir Hatemi’nin katıldığı törenle tanıtıldı. Gelişmiş ve akıllı arayıcı başlığa sahip olduğu açıklanan füze, kara ve deniz hedeflerine hassas vuruş yapabilecek şekilde tasarlandı.
Hatemi, Fatih Mobin’i çevik, radara yakalanması zor, taktik ve hassas vuruş kabiliyetine sahip bir füze olarak tanımladı. İran’ın açıklamasına göre sistem, gece ve gündüz her türlü hava koşulunda ve elektronik harp ortamında belirlenen kara ve deniz hedeflerini tespit edip vurabiliyor.
16- Raad-500
Raad-500 füzesi, 2020 yılında Devrim Muhafızları Genel Komutanı Hüseyin Selami ve Havacılık ve Uzay Kuvvetleri Komutanı Emir Ali Hacızade’nin katıldığı törenle tanıtıldı.
Füze, Züheyr adı verilen kompozit motoru ve metal olmayan gövde yapısıyla dikkat çekiyor. Karbon fiber teknolojisi sayesinde daha hafif bir gövdeye sahip olduğu belirtilen sistemin, yüksek basınç ve sıcaklığa dayanabildiği ifade ediliyor.
İranlı yetkililerin açıklamasına göre Raad-500, çelik gövdeli Fatih-110’un yaklaşık yarısı ağırlığında olmasına rağmen 200 kilometre daha fazla menzile sahip.
17- Rıdvan
Rıdvan balistik füzesi, 23 Eylül 2022’de Silahlı Kuvvetler Günü dolayısıyla düzenlenen askeri geçit töreninde tanıtıldı.
Sıvı yakıtla çalışan ve tek kademeli olarak tasarlanan füzenin menzili 1.400 kilometre. Rıdvan, ayrılabilir yüksek infilaklı harp başlığı taşıyor. İran tarafından yapılan açıklamalarda füzenin sabit ve hareketli platformlardan fırlatılabildiği, farklı güdüm kabiliyetlerine sahip olduğu belirtildi.
18- Hayberşiken
Hayberşiken, Devrim Muhafızları Ordusu’nun üçüncü nesil uzun menzilli füze sistemlerinden biri olarak tanıtıldı. Katı yakıtla çalışan füzenin menzili 1.450 kilometre olarak açıklandı.
Füzenin en önemli özelliklerinden biri, hedefe yaklaşma aşamasında manevra yapabilmesi. Bu kabiliyetin füze savunma sistemlerini aşma imkânını artırdığı belirtiliyor.
Hacızade, Hayberşiken’in önceki modellere kıyasla ağırlığının yaklaşık üçte bir oranında azaltıldığını ve bu sayede daha çevik ve taktik bir sistem hâline geldiğini söyledi. Ayrıca füzenin fırlatma hazırlık süresinin önceki sistemlere göre altıda bire indirildiğini ifade etti.
İranlı yetkililer, füzenin 1.450 kilometre mesafedeki hedeflere hassas vuruş yapabildiğini ve harp başlığının tahrip gücünün de artırıldığını belirtiyor.
19- Hipersonik balistik füze Fettah
Devrim Muhafızları Havacılık ve Uzay Kuvvetleri Komutanı Emir Ali Hacızade, 19 Kasım’da yaptığı açıklamada İran’ın gelişmiş hipersonik balistik füze ürettiğini duyurdu.
İran tarafından Fettah adı verilen füzenin Mach 13 hıza ulaşabildiği ve yaklaşık 1.400 kilometre menzile sahip olduğu açıklandı. İranlı yetkililer, füzenin atmosfer içinde ve dışında manevra yapabildiğini, son aşamada yön ve irtifa değiştirebildiğini ve bu özellikleri sayesinde gelişmiş füze savunma sistemlerini aşabileceğini savunuyor.
Tahran, Fettah’ı füze teknolojisinde önemli bir aşama olarak tanımlıyor ve bu teknolojinin dünyada sınırlı sayıda ülkede bulunduğunu belirtiyor.
20- Hipersonik füze Fettah-2
28 Kasım 2023’te İran İslam Devrimi Lideri Ayetullah Ali Hamaney, Aşura Havacılık ve Uzay Bilimleri Üniversitesi’nde Devrim Muhafızları Ordusu Havacılık ve Uzay Kuvvetleri’nin daimi sergisini ziyaret etti.
Füze, insansız hava aracı, hava savunma ve uzay teknolojileri olmak üzere farklı bölümlerden oluşan sergide, genç bilim insanları ve uzmanlar tarafından geliştirilen yeni ve güncellenmiş teknolojiler, “Tamamen yerli imkânlarla fikirden ürüne” başlığı altında tanıtıldı.
Ziyaret sırasında hipersonik seyir füzesi Fettah-2 de ilk kez tanıtıldı. Süzülme kabiliyetine sahip olan Fettah-2, HGV (Hipersonik Süzülme Aracı) sınıfında yer alıyor. Bu teknoloji, füzenin atmosfer içinde yüksek hızla süzülerek manevra yapmasına imkân tanıyan hipersonik silah sistemleri arasında değerlendiriliyor.
Yerli füze teknolojisinde yeni aşama
İran’ın füze programı, İran-Irak Savaşı sırasında dışarıdan temin edilen sistemlere duyulan ihtiyaçla başlayan bir süreçten, yerli üretim ve farklı yakıt teknolojilerine dayalı füze sistemlerinin geliştirilmesine uzanan yaklaşık 45 yıllık bir dönemi kapsıyor.
Şahab serisiyle başlayan bu süreç, Fatih ailesi, Zülfikar, Dezful, Raad-500 ve Hayberşiken gibi sistemlerle devam etti. Son dönemde ise Fettah ve Fettah-2 gibi hipersonik silahların tanıtılması, İran’ın füze programında yeni bir aşamaya geçildiği mesajını verdi.
Devrim Muhafızları Havacılık ve Uzay Kuvvetleri, bu gelişimi yerli bilim insanları ve uzmanların çalışmalarıyla elde edilen bir savunma sanayisi başarısı olarak nitelendiriyor.
yorumunuz