Son aylarda yaşanan gelişmeler, ABD'nin İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı askeri güç ve azami baskı politikasının ilan edilen hedeflere ulaşmak bir yana, Washington açısından yeni ve daha karmaşık sonuçlar doğurduğunu bir kez daha ortaya koydu. Başlangıçta ABD ve İsrail'in bölgedeki güç dengesini kendi lehlerine değiştirmeyi amaçlayan bu strateji, bugün Beyaz Saray'ın çıkmakta zorlandığı karmaşık bir denkleme dönüşmüş durumda.
Bu çerçevede, ABD'nin eski Dışişleri Bakanı Antony Blinken'ın son açıklamaları siyaset ve medya çevrelerinde geniş yankı uyandırdı. Blinken, Donald Trump'ın "İran girdabına" sürüklendiğini belirterek, ABD Başkanı'nın oluşmasında pay sahibi olduğu krizden çıkış yolu aradığını ancak şu ana kadar bunu başaramadığını ifade etti.
Blinken'a göre bazı Amerikalı analistler mevcut durumu "gerilimi tırmandırma tuzağı" olarak tanımlıyor. Bu durum, atılan her yeni askeri adımın krizi çözmek yerine ABD'ye daha ağır siyasi, güvenlik ve ekonomik maliyetler yüklediği anlamına geliyor. Blinken ayrıca Trump yönetiminin, savaşın bölgesel dengeleri kökten değiştirdiği ve İran'ın Hürmüz Boğazı ile enerji güvenliğindeki rolünü daha da belirgin hale getirdiği gerçeğini hâlâ kabul etmek istemediğini savundu.
Gerilimi tırmandırma tuzağı nasıl oluştu?
Stratejik literatürde "gerilimi tırmandırma tuzağı", bir aktörün hedeflerine ulaşabilmek için çatışmayı sürekli büyütmek zorunda kaldığı, ancak her yeni adımın onu hedeflerinden uzaklaştırırken maliyetlerini artırdığı durumu ifade ediyor. Böyle bir ortamda geri adım atmak yenilginin kabulü olarak görülürken, çatışmayı sürdürmek de net bir zafer vadetmiyor.
Washington'un bugün tam da böyle bir tabloyla karşı karşıya olduğu değerlendiriliyor. ABD yönetimi, askeri güç ve baskıyı artırarak İran'ın caydırıcılığını zayıflatabileceğini ve Tahran'ı taleplerini kabul etmeye zorlayabileceğini düşünüyordu. Ancak sahadaki gelişmeler bu hesapların gerçekle örtüşmediğini gösterdi.
İran, caydırıcılık kapasitesinin önemli bölümünü korurken, füze, insansız hava aracı ve bölgesel ağlarına dayanarak kendisine yönelik herhangi bir askeri girişimin savaş alanının çok ötesinde sonuçlar doğurabileceğini ortaya koydu. Bu da ABD ve müttefikleri açısından gerilimi artırmanın maliyetini ciddi ölçüde yükseltti.
Hürmüz Boğazı yeni denklemin merkezinde
Blinken'ın dikkat çektiği en önemli başlıklardan biri de Hürmüz Boğazı'nın bölgesel güvenlikteki değişen konumu oldu. Küresel enerji ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu stratejik deniz yolu, Fars Körfezi’nin güvenliğinin temel unsurlarından biri olmayı sürdürüyor. Son savaş ise bölgedeki her istikrarsızlığın doğrudan bu geçiş noktasını etkileyebileceğini gösterdi.
İran'ın rolü ve kapasitesi dikkate alınmadan Hürmüz Boğazı'nda kalıcı güvenliğin sağlanmasının mümkün olmadığı yönündeki değerlendirmeler, Batılı strateji çevrelerinde de daha fazla dile getirilmeye başlandı.
Ekonomik açıdan ise Hürmüz Boğazı'na yönelik herhangi bir tehdit, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açabilir. Petrol fiyatlarının yükselmesi, tedarik zincirlerinde aksaklıklar ve yatırımcıların artan endişeleri bu sonuçlardan yalnızca birkaçı olarak gösteriliyor. Bu nedenle İran'a yönelik olası askeri adımlar, yalnızca Tahran-Washington ilişkilerini değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkiliyor.
Baskı stratejisinin başarısızlığı
Bugün dikkat çeken en önemli nokta, ABD'nin başlangıçtaki hedefleri ile ortaya çıkan sonuçlar arasındaki büyük fark. Washington, ekonomik baskı, siyasi izolasyon ve askeri gücün birleşimiyle İran'ı geri adım atmaya zorlayabileceğini düşünüyordu. Ancak gelişmeler bunun tam tersini ortaya koydu.
İran, iç kapasitesi ve caydırıcılık gücü sayesinde aske ri baskının stratejik davranışlarını değiştirmeye yetmediğini gösterdi. Son savaş aynı zamanda Fars Körfezi’nin güvenliğinin İran'ın katılımı ve rolü olmadan sürdürülemeyeceğini de yeniden gündeme taşıdı.
Blinken'ın "İran girdabı" ve Trump'ın buradan çıkamaması yönündeki değerlendirmesi de, askeri gücün siyasi hedeflere ulaşmadaki sınırlarına işaret ediyor.
Trump için çıkış denklemi
Trump yönetiminin önündeki en büyük sorun, tercih edilecek her seçeneğin ciddi maliyetler taşıması. Askeri baskının sürdürülmesi krizi daha da büyütebilir ve ABD'nin bölgedeki çıkarlarını daha fazla riske atabilir. Buna karşılık gerilimi azaltmak ya da müzakere yoluna gitmek ise Amerikan iç siyasetinde bazı kesimler tarafından geri adım olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle Beyaz Saray bir yandan ABD'nin güçlü görüntüsünü korumaya çalışırken, diğer yandan uzun süreli ve maliyetli bir savaşa sürüklenmek istemiyor. Analistler, Washington'un bugün ne gerilimi düşük maliyetle tırmandırabildiğini ne de krizden kolayca çıkabildiğini belirtiyor.
Bölgenin yeni gerçeklerine yönelik bir kabul
Blinken'ın açıklamaları, yalnızca ABD'deki siyasi rekabetin bir yansıması olarak değil, aynı zamanda bölgede oluşan yeni gerçeklerin giderek daha fazla kabul görmesi olarak değerlendiriliyor.
Bugün ABD'deki bazı siyasi ve güvenlik çevreleri de Ortadoğu'daki güvenlik dengelerinin değiştiğini ve İran'ın bu denklemin belirleyici aktörlerinden biri haline geldiğini kabul ediyor. Bu bakımdan, mevcut baskı politikasının stratejik hesaplar gözden geçirilmeden sürdürülmesinin yalnızca ABD'nin maliyetlerini artıracağı ve krizi daha da karmaşık hale getireceği ifade ediliyor.
Sonuç olarak, son gelişmeler savaş ve tehdit temelli stratejinin İran'ı sınırlandırmakta başarısız olduğunu, buna karşılık ABD'nin kriz yönetimini daha da zorlaştırdığını ortaya koyuyor. Blinken'ın açıklamaları da, Washington'da bölgesel krizlerin askeri yöntemlerle çözülemeyeceği ve İran'ın bölgedeki rolünün göz ardı edilmesinin yalnızca yeni sorunlar doğuracağı yönündeki değerlendirmelerin güç kazandığına işaret ediyor.
yorumunuz