Mehr Haber Ajansı: İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai'nin El Meyadin televizyonuna verdiği son röportaj, İran İslam Cumhuriyeti'nin siyasi, askerî ve diplomatik stratejisinin farklı boyutlarını ortaya koydu. Ancak açıklamalar arasında, ABD'nin uzak bölgelerdeki askerî üslerinin, özellikle de Avrupa'daki üslerinin hedef alınabileceğine yönelik vurgu, stratejik açıdan ayrı bir önem taşıyor.
Rızai, ABD'nin yeniden askerî saldırıda bulunması hâlinde İran'ın yalnızca bölgedeki yakın ABD üslerini hedef almakla yetinmeyeceğini belirtti. Washington'ın İran'ın füze menzili dışında olduğunu düşündüğü adalar ve uzak askerî tesislerin yanı sıra Avrupa ülkelerindeki bazı ABD üslerinin de hedef alınabileceğini söyledi.
Rızai bu yaklaşımını şu sözlerle açıkladı: ABD uçakları uzak bir askerî üsten havalanarak İran'ı bombalamak için harekete geçerse, söz konusu üs de hedef alınacaktır.
Bu açıklamaların önemi, Tahran'ın olası hedefleri belirlerken esas aldığı ölçütün değişmesinde yatıyor. Buna göre bir askerî üssün yalnızca coğrafi konumu değil, İran'a yönelik askerî operasyonlara sağladığı destek veya bu operasyonlardaki rolü de belirleyici olacak. Başka bir ifadeyle, saldırının çıkış noktası hâline gelen her yer, İran'ın savunma hesaplamalarında hedef olarak değerlendirilebilecek.
Coğrafi uzaklığın sağladığı güvenlik algısı sona mı eriyor?
ABD, onlarca yıldır dünyanın farklı bölgelerinde geniş bir askerî üs ağı, operasyonel havaalanları, destek merkezleri, istihbarat ve lojistik tesisleri kurdu. Bu ağ sayesinde Washington, askerî güçlerini geniş bir coğrafyaya yayabiliyor ve uzak mesafelerden operasyonları yönetip destekleyebiliyor.
Bu yapının en önemli avantajlarından biri, askerî birliklerin ve ekipmanların farklı noktalara dağıtılması sayesinde yoğun saldırılara karşı daha az savunmasız hâle gelmesi. Ancak İran'ın açıkladığı yeni yaklaşım, bu avantajı tartışmalı hâle getirmeyi amaçlıyor. Çünkü saldırının düzenlendiği üssün de olası bir karşılığın hedefi olması durumunda, coğrafi uzaklık tek başına güvenlik sağlamayacak.
Tahran'ın vermek istediği mesaj şu: ABD, kendi askerî ağına yönelik olası sonuçları hesaba katmadan uzak üslerini İran'a saldırmak için kullanamaz.
Elbette stratejik bir açıklamada bulunmak ile söz konusu tesislerin tamamını hedef alabilecek operasyonel kapasiteye sahip olmak arasında fark var. Böyle bir tehdidin hayata geçirilmesi; silahların menziline ve isabet oranına, istihbarat ve hedef tespit kapasitesine, hava savunma sistemlerinin aşılabilmesine ve askerî koşulların doğru değerlendirilmesine bağlı.
Buna rağmen bu ihtimalin Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri tarafından dile getirilmesi, İran'ın savunma hesaplamalarında hedef alınabilecek coğrafyanın genişlediğine dair önemli bir mesaj taşıyor.
Karşılık verme sınırlarının değişmesi: 12 günlük savaştan sonraki süreç
Rızai, bu yaklaşım değişikliğini açıklarken İran'ın savaşın farklı aşamalarında izlediği politikalar arasındaki farka da değiniyor. Rızai'nin aktardığına göre Tahran, 12 günlük savaş sırasında askerî karşılık konusunda bazı sınırlamalar getirmiş, saldırılarını işgal altındaki topraklardaki hedeflerle sınırlı tutmuş ve bölgedeki ABD üslerini hedef almamıştı.
Ancak onun anlatımına göre 40 günlük savaş sırasında saldırıların genişlemesi, Devrim Rehberi'nin şehit edilmesi ve İranlı sivillerin hedef alınmasının ardından bu sınırlamalar kaldırıldı.
Rızai şimdi de yeni bir saldırının tekrarlanması hâlinde daha fazla kısıtlamanın kaldırılabileceğini söylüyor. Bu açıklama, Tahran'ın karşı tarafa şu mesajı vermek istediğini gösteriyor: Yeni bir askerî operasyon, İran'ın önceki saldırılara verdiği karşılığın aynısının tekrarlanacağı anlamına gelmez.
Bu çerçevede, silahlı kuvvetlerin üst düzey komutanlarından gelen açıklamalar da dikkat çekiyor. Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkan Yardımcısı Kiyumers Haydari, İran'ın füze ve insansız hava aracı kapasitesi kapsamında bölge dışındaki ABD üslerinin ve çıkarlarının da değerlendirildiğini söyledi.
Rızai de ayrı bir açıklamasında, saldırılara katılan askerî üslerin Batı Asya'dan Avrupa'ya kadar İran'ın karşılık verebileceği hedefler arasında bulunduğunu vurguladı.
Bu açıklamaların aynı dönemde gelmesi, karşılık verilecek coğrafyanın genişletilmesi konusunun İran'ın savunma ve güvenlik söyleminde daha fazla öne çıktığını gösteriyor.
Stratejik hedef: Savaş kararının maliyetini artırmak
Rızai'nin açıklamalarındaki en önemli nokta, askerî tehdit ile caydırıcılık arasındaki doğrudan bağlantı. Rızai, röportajın başka bir bölümünde İran'ın ABD'nin herhangi bir bedel ödemeden bölgeden ayrılmasını istemediğini belirtiyor. Aksi hâlde uluslararası sistemde İran'a saldırmanın, başarısızlıkla sonuçlansa bile ciddi bir karşılığı olmayacağı yönünde bir algı oluşabileceğini ifade ediyor.
Rızai'ye göre saldırgana, yeniden saldırma kararını zorlaştıracak bir bedel ödetilmesi gerekiyor.
Bu yaklaşım, caydırıcılık anlayışının temelini oluşturuyor. Buna göre karşı taraf, savaşa girmeden önce yalnızca hedef aldığı ülkenin savunma kapasitesini değil, verilebilecek karşılığın kapsamını ve kendisine çıkaracağı maliyeti de hesaplamak zorunda kalıyor.
Olası hedeflerin coğrafi kapsamının genişletilmesi, bu çerçevede ABD'nin askerî hesaplarını daha karmaşık hâle getirebilir ve Washington'ı üslerinin ve lojistik destek hatlarının güvenliğini yeniden değerlendirmeye zorlayabilir.
Ancak bu yaklaşımın ne kadar etkili olacağı, tehdidin sahadaki karşılığına, verilecek karşılığın ölçüsüne ve olası sonuçların yönetilmesine bağlı. İyi hesaplanmadan genişletilen bir çatışma, daha fazla ülkeyi krizin içine çekebilir ve zincirleme bir askerî karşılaşma riskini artırabilir.
Hürmüz Boğazı ve diplomasi: Denklemin diğer iki ayağı
Rızai, askerî caydırıcılığın boyutlarını anlatırken ABD tarafına yönelik yedi şarttan da söz etti. Bu şartlara açık bir yanıt verilene ve şartlar yerine getirilene kadar Hürmüz Boğazı'nın Washington'ın istediği duruma dönmeyeceğini vurguladı.
Ayrıca şu anda Tahran ile Washington arasında doğrudan bir müzakere yürütülmediğini ve İran'ın kendi taleplerine ABD'den net bir yanıt beklediğini açıkladı.
Bu açıklamalar, Tahran'ın bakış açısına göre askerî güç, Hürmüz Boğazı'nın jeopolitik konumu ve diplomasinin dış politika ve güvenlik politikasında birbirinden ayrı unsurlar olmadığını gösteriyor. Bunların tümü, İran'ın güvenliğini ve haklarını korumaya yönelik ortak bir stratejinin parçaları olarak değerlendiriliyor.
Avrupa'ya mesaj ve bölgesel güvenlik düzeni önerisi
Korgeneral Rızai'nin açıklamalarının bir diğer bölümünde, topraklarında ABD askerî üsleri bulunan ülkelere yönelik mesajı öne çıkıyor. Rızai, bu ülkelerden topraklarının İran'a yönelik askerî saldırılarda kullanılmasına izin vermemelerini istedi.
Bu uyarı, Fars Körfezi'ne kıyısı olan sekiz ülkenin (İran, Irak, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn, Kuveyt ve Umman) katılımıyla bir birlik kurulması önerisiyle birlikte değerlendirildiğinde ayrı bir anlam kazanıyor.
Rızai, bölgede kalıcı güvenliğin bölge ülkeleri tarafından sağlanması gerektiğini belirterek İran'ın komşularıyla ekonomik ve güvenlik alanlarında iş birliğine hazır olduğunu ifade etti.
Rusya'ya yaptığı ziyaret ve Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği görüşmeye de değinen Rızai, Moskova ve Pekin'in Batı Asya'nın güvenliğinde bölge ülkelerinin rol üstlenmesi fikrine destek verdiğini söyledi.
Bu yaklaşım aslında birbirini tamamlayan iki mesaj içeriyor. İlk olarak, İran'a yönelik bir saldırıya katılmanın güvenlik açısından sonuçları olabileceği vurgulanıyor. İkinci olarak ise Tahran'ın komşu ülkelerle iş birliği ve bağımsız bölgesel güvenlik düzenlemeleri oluşturulması konusunda kapıyı açık tuttuğu belirtiliyor.
Genel olarak Muhsin Rızai'nin açıklamaları, caydırıcılığın coğrafi kapsamını genişleterek ABD'nin güvenlik hesaplarını değiştirme çabasına işaret ediyor. Tahran, yeni bir saldırı durumunda çatışmanın yalnızca İran sınırları ve ABD'nin bölgedeki yakın üsleriyle sınırlı kalmayacağı mesajını vermek istiyor.
Daha açık bir ifadeyle bu stratejinin amacı, Washington'ın herhangi bir askerî karar almadan önce yalnızca İran'a saldırmanın maliyetini değil, dünyanın farklı noktalarına yayılmış askerî üslerini ve lojistik destek ağını kullanmanın doğurabileceği sonuçları da hesaba katmasını sağlamak.
Bu durumda coğrafi uzaklık artık tek başına güvenlik garantisi olmayacak ve savaşa girme kararı çok daha geniş kapsamlı olası sonuçlarla birlikte değerlendirilecek.

yorumunuz